MASAK uyumu: yükümlülük, bildirim ve şüphe kategorileri
MASAK, 5549 sayılı Kanun kapsamındaki her yükümlü grubu için ayrı bir şüpheli işlem bildirim rehberi yayımlıyor. Rehberler yalnızca hangi işlemin şüpheli olduğunu değil, bildirimin hangi alanları taşıyacağını ve şüphenin hangi kategoriye yerleştirileceğini de tanımlıyor. TruvaLI kural kurmayı, vaka yönetimini ve bildirim taslağını aynı yapıda tutar. Kurulum bulutta, özel bulutta ya da kendi sunucunuzda yapılır.
MASAK yükümlülükleri, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yükümlü sayılan kurumların müşterisini tanıma, işlemlerini izleme ve şüpheli işlemleri bildirme sorumluluğudur. MASAK bu kurum gruplarının her biri için ayrı bir şüpheli işlem bildirim rehberi yayımlar ve rehberler sektöre özgü göstergeleri tek tek sayar.
Kim yükümlü, ne bekleniyor?
5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun, geniş bir kurum grubunu yükümlü sayıyor. MASAK bu grupların her biri için ayrı bir şüpheli işlem bildirim rehberi yayımlıyor ve rehberler yalnızca "hangi işlem şüphelidir" sorusunu değil, bildirimin nasıl yapılacağını da tanımlıyor.
| Yükümlü grubu | Rehber sürümü |
|---|---|
| Bankalar ve PTT | 2.0 |
| Ödeme kuruluşları ile elektronik para kuruluşları | 2.0 |
| Kripto varlık hizmet sağlayıcılar | 2.0 |
| Talih ve bahis oyunları alanında faaliyet gösterenler | 1.0 |
| Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılar | 1.0 |
| Kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar | 2.0 |
| Ticaret amacıyla taşınmaz alım satımıyla uğraşanlar | 2.0 |
| Yatırım ortaklıkları | 1.0 |
| Sigorta ve reasürans brokerleri | 1.0 |
Her rehber sektörün işlem yapısını dikkate alıyor ve sektöre özgü risk alanlarını, tipolojileri ve şüpheli işlem göstergelerini somut örneklerle açıklıyor. Bankalar rehberi 173, kripto rehberi 160, ödeme ve elektronik para rehberi 142 gösterge sayıyor.
Rehberler bir tavan mı, taban mı?
Rehberlerin ortak uyarısı şu: yükümlüler kendilerini sayılan tiplerle sınırlandırmamalı, şüphe doğuran bir işlem sayılan tiplerden hiçbirine uymasa dahi bildirimde bulunmalıdır.
Bu, izleme yapısı için doğrudan bir sonuç üretiyor: rehberdeki tipleri kural olarak kurmak yeterli değil, kurum kendi risk politikasına göre kendi senaryolarını da yazabilmeli ve bunu bir yazılım geliştirme projesi olmadan yapabilmeli.
Bildirim nasıl gönderiliyor?
Şüpheli işlem bildirimine ilişkin başvuru işlemleri ve tüm gönderimler MASAK.Online sistemi üzerinden elektronik ortamda gerçekleştiriliyor. Rehberler bunun standardizasyon, bildirim kalitesi ve analiz süreçlerinin etkinliği açısından önemli olduğunu belirtiyor.
Form neden bir sistem gereksinimi?
Bildirim formu bölümlere ayrılıyor: yükümlü bilgileri, bildirime ilişkin bilgiler, gerçek kişi bilgileri, tüzel kişi bilgileri, şüpheli işlem bilgileri, hesap bilgileri, şüphe kategorisi ve açıklama. Her bölümün taşıyacağı alanlar tanımlı.
Üç kural, izleme yazılımından somut bir şey istiyor:
Parasal olmayan olay da bildirilir. Şüphe duyulan hesap açılış ve kapanışları, kiralık kasa ziyaretleri, kefalet ve vekâlet işlemleri gibi parasal değer içermeyen hususlar formun açıklama bölümüne yazılır, şüpheli işlem bölümü boş bırakılır. Yani vaka, parasal olmayan olayları da taşıyabilmelidir.
Bir bildirim bir tarih aralığını kapsayabilir. Şüphe tek bir işleme değil belli bir tarih aralığındaki birden fazla işleme dayanıyorsa, toplam tutar ve tarih aralığı birlikte çoklu işlem olarak raporlanır.
Kanal ve tür ayrımı korunur. Şüpheli işlemler farklı kanallarda, şubelerde veya türlerde yoğunlaşıyorsa form bölümü her küme için ayrı ayrı tekrarlanabilir.
38 şüphe kategorisi
Bildirim yapılırken şüphe, MASAK'ın referans tablosundaki kategorilerden birine yerleştiriliyor ve her kategori ilgili yasal düzenlemeyle eşleştirilmiş durumda. Tefecilik ve POS tefeciliği 5237 sayılı Kanun'un 241 inci maddesine, fuhuşa teşvik veya aracılık 227 nci maddesine bağlanıyor.
Liste tefecilikten göçmen kaçakçılığına, gümrük kaçakçılığından bilişim suçlarına, vergi kaçakçılığından hileli iflasa, yasa dışı bahis oynatmaktan mal varlığının dondurulması kararının ihlaline ve kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanına kadar uzanıyor.
Bu, vaka yönetiminin kendi serbest etiketleriyle değil bu taksonomiyle çalışması gerektiği anlamına geliyor. Kategori seçimi bildirimin bir parçası, sonradan yapılan bir raporlama tercihi değil.
Erteleme talepli bildirimde eşik nedir?
5549 sayılı Kanun'un "İşlemlerin ertelenmesi" başlıklı 19/A maddesine dayanılarak hazırlanan yönetmelik, bildirime istinaden işlemin ertelenmesini düzenliyor. Rehberler bunun için açık bir eşik koyuyor: işleme konu mal varlığının aklama veya terörizmin finansmanı suçuyla ilişkili olduğuna dair salt şüpheden öte, şüpheyi destekleyen belge veya ciddi emare bulunması ve bildirimin gerekçeleriyle birlikte gönderilmesi.
Bu eşik doğrudan bir sistem gereksinimi: kanıtın vakaya iliştirilmiş, gerekçenin yazılı ve kararın kim tarafından verildiğinin kayıtlı olması gerekir. Uyarı ekranındaki serbest bir not bu eşiği karşılamaz.
TruvaLI bunu nasıl karşılıyor?
Kural kurma, kurum kendi senaryosunu yazabilsin diye
Kural motoru iç içe mantık, serbest toplama pencereleri ve kuraldan callback destekler. Rehberdeki tipler kurala dönüştürülür, ama asıl mesele kurumun rehberde olmayan kendi senaryosunu da yazabilmesi. Kural prompt ile kendi dilinizle tarif edilip taslak onaylanabilir; kod yazılmaz.
Yeni bir kuralı canlıya almadan önce simülasyonda geçmiş trafikte denersiniz ve üreteceği uyarı hacmini görürsünüz. Geçmiş bir tarih verip o günün trafiğinde sonucu da görebilirsiniz.
Parasal olmayan olay birinci sınıf
Olay modeli finansal ve finansal olmayan olayı ayrı ayrı tanır. Hesap açılışı, oturum, cihaz değişikliği, belge yükleme gibi parasal tutarı olmayan olaylar da kurallara girer ve vakaya bağlanır. Formun açıklama bölümüne yazılacak hususlar bu yolla kayda geçer.
Vaka, kanıt ve kategori
Uyarı sahibi, süresi ve kanıtı olan bir vakaya dönüşür. Karar ve kanıt vakaya iliştirilir, şüphe kategorisi MASAK'ın taksonomisinden seçilir. Kim, hangi yetkiyle, hangi veriyle ve ne zaman karar verdi bilgisi değiştirilemez denetim izine yazılır.
Onay akışı tek bir ikinci imzadan ibaret değil: onay politikaları, çok imzalı karar ve yetki devri tanımlanabilir, devrin kendisi belgesiyle birlikte kayda geçer.
Bildirim taslağı
Bildirim taslağı aynı vaka verisinden hazırlanır: tarih aralığı, toplam tutar, kanal ve tür ayrımı vakadan gelir. İmza kurumda kalır.
Sektörel karşılıklar ayrı sayfalarda: bankacılık, ödeme kuruluşları, elektronik para kuruluşları, oyun ve bahis, kripto ve VASP'ler, sigorta, sermaye piyasaları. Bildirim akışı düzenleyici raporlama, kural tarafı kural ve senaryo motoru sayfasında.
Kaynak
MASAK sektörel şüpheli işlem bildirim rehberleri ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun.
Bu sayfa mevzuat yorumu değildir, rehberlerde yer alan usulleri aktarır. Kurallar, eşikler ve aksiyonlar kurumun kendi risk politikasına ve yükümlülüklerine göre yapılandırılır.
Sık sorulan sorular
- Rehberdeki tiplerin hepsini kural olarak yazmak zorunda mıyız?
- Rehberler bunun tersini söylüyor: yükümlüler kendilerini sayılan tiplerle sınırlandırmamalı, şüphe doğuran bir işlem hiçbirine uymasa dahi bildirimde bulunmalıdır. Tipler asgari ortak zemin, tavan değil.
- Parasal tutarı olmayan bir olay bildirime konu olur mu?
- Evet. Şüphe duyulan hesap açılış ve kapanışları, kiralık kasa ziyaretleri, kefalet ve vekâlet işlemleri gibi hususlar formun açıklama bölümüne yazılır. Vakanın bu tür olayları da taşıyabilmesi gerekir.
- Şüphe kategorisi neden önemli?
- Bildirim yapılırken şüphe MASAK'ın 38 kategorilik referans tablosundan birine yerleştiriliyor ve her kategori bir yasal düzenlemeyle eşleşmiş durumda. Vaka yönetimi kendi serbest etiketleriyle değil bu taksonomiyle çalışmalı.
- Erteleme talepli bildirim için ne gerekiyor?
- Rehberler açık bir eşik koyuyor: salt şüpheden öte, şüpheyi destekleyen belge veya ciddi emare bulunması ve bildirimin gerekçeleriyle gönderilmesi. Bu, kanıtın vakaya iliştirilmiş ve kararın kim tarafından verildiğinin kayıtlı olmasını gerektirir.
- MASAK yükümlüsü kimler?
- 5549 sayılı Kanun geniş bir kurum grubunu yükümlü sayar: bankalar, ödeme ve elektronik para kuruluşları, sermaye piyasası kurumları, sigorta şirketleri, kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve talih oyunları alanında faaliyet gösterenler bunların arasındadır.
- Sektörel rehberler bağlayıcı mı?
- Rehberler sektöre özgü göstergeleri sayar ve bir taban oluşturur. Rehberde sayılmayan bir örüntü şüphe doğuruyorsa bildirim yükümlülüğü yine vardır.
- Bildirim nasıl gönderiliyor?
- Şüpheli işlem bildirimine ilişkin başvuru işlemleri ve tüm gönderimler MASAK.Online sistemi üzerinden elektronik ortamda gerçekleştirilir.
- Kendi sektörümüze özgü kuralı yazabilir miyiz?
- Yazabilirsiniz. Kural kendi cümlenizle tarif edilip taslak olarak üretilir, canlıya alınmadan önce geçmiş trafikte denenir ve onayla yürürlüğe girer.