Sigortada MASAK uyumu, lehtar ve fon kaynağı riski
Sigortada sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar farklı kişiler olabilir ve bu taraflar poliçe süresince değişebilir. MASAK'ın sigorta ve reasürans brokerleri rehberi, sektöre özgü tiplerin altısında aynı soruya bakıyor: kâğıt üzerindeki taraf ile işlemi gerçekten yönlendiren kişi aynı mı. TruvaLI tarafları ayrı ayrı kaydeder ve tarar, ilişki süresince değişimi yeni bir değerlendirme olarak ele alır. Kurulum bulutta, özel bulutta ya da kendi sunucunuzda yapılır.
Sigorta sektöründe aklama riski primin ödenmesinde değil, poliçenin kim adına, kimin parasıyla ve hangi gerekçeyle kurulduğunda toplanır. Sektör 5549 sayılı Kanun kapsamında yükümlüdür; MASAK'ın ilgili rehberi kapsamı bakımından sigorta ve reasürans brokerlerini muhatap alır.
Kimler yükümlü, rehber neyi kapsıyor?
Sigorta sektörü 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yükümlü ve bildirimler MASAK.Online sistemi üzerinden elektronik ortamda yapılıyor.
Bu sayfadaki göstergeler MASAK'ın sigorta ve reasürans brokerleri için yayımladığı rehberden alınmıştır; rehber kendi kapsamını bu şekilde tanımlıyor. Saydığı göstergelerin büyük bölümü aracılık ilişkisinin doğasından geliyor ve sigorta zincirinin tamamında karşılığı olan bir soruya bakıyor: işlemin arkasındaki gerçek kişi kim.
Rehber hangi göstergeleri sayıyor?
| Grup | Tip sayısı | Neye bakıyor |
|---|---|---|
| Müşteri profili | 16 | Beyan, belge ve beyandan kaçınma |
| Sektöre özgü | 16 | Gerçek faydalanıcı, temsilci, fon kaynağı |
| Terör örgütleri ve riskli ülkeler | 18 | Taraf ve coğrafya |
| Kâr amacı gütmeyen kuruluşlar | 6 | Yönetici ve mali yetkili hareketleri |
| Kitle imha silahlarının finansmanı | 17 | Yaptırım rejimi |
Sektöre özgü göstergeler hangi soruyu soruyor?
| Tip | Ne diyor |
|---|---|
| T-012-2.7 | Tüm işlemlerde üçüncü bir kişinin bulunması, ancak bu kişinin işlemde aktif olarak yer almaması |
| T-012-2.9 | İşlemi yönlendiren üçüncü kişinin resmi belgelerde resmi taraf olmaması |
| T-012-2.10 | İşlemde taraf olan kişilerin uygun temsilci olmaması ya da temsil ettikleri tarafı yeterince açıklayamaması |
| T-012-2.11 | İşlemde gerçek faydalanıcının kimliğinin gizlenmesi veya tarafların gerçek sahipliği saklamaya çalışması |
| T-012-2.12 | İşleme dahil olan taraflar arasında mantıklı bir ticari bağ olmaması ve bunun işlemin doğasıyla açıklanamaması |
| T-012-2.13 | Mantıklı veya ekonomik bir gerekçe olmaksızın karmaşık mülkiyet ve ortaklık yapıları ya da birden fazla yargı alanını kapsayan işlemler oluşturulması |
Sigortada bu soru poliçe boyunca birden fazla kez sorulur: sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar farklı kişiler olabilir ve ilişki süresince değişebilir. Altı tip de kâğıt üzerindeki taraf ile işlemi gerçekten yönlendiren kişinin aynı olup olmadığına bakıyor.
Fonun kaynağı
T-012-2.15 müşterinin iş ve işlemlerini fonların kaynağını gizlemek amacıyla yapmasını, T-012-2.16 ise kara para aklama yasalarının yetersiz olduğu ve gizli bankacılık ile vergi cenneti olarak bilinen bir ülkedeki kuruluş üzerinden ödeme yapmak istemesini gösterge sayıyor.
T-012-2.1 yapılan ya da yapılmak istenen işlemin mutad ve makul hukuki veya ekonomik bir gerekçesi ya da mantığının olmamasını, T-012-2.14 ise müşterinin riskler, komisyonlar veya diğer işlem maliyetleri hakkında kaygısız bir tutum sergilemesini kapsıyor.
Sonuncusu tutar eşiğiyle değil müşterinin tutumuyla ilgili ve ancak temsilcinin gözlemi vakaya yazılabildiğinde kayda geçer.
Yapı ve parçalama
T-012-2.3 mutad uygulamalarda toplu yapılması gereken işlemlerin, tespit ve bildirimlerden kaçınmak amacıyla mantıklı bir gerekçe olmaksızın bölünmesini sayıyor. T-012-2.4 olağan olarak tekrarı gereken işlemlerin münferit kalmasını ya da tersini kapsıyor.
T-012-2.2 görünürde birbirinden bağımsız hareket eden müşterilerin aynı adres, telefon ve benzeri iletişim bilgilerini vermesini sayıyor. Sigortada bu tip özellikle anlamlı: aynı iletişim bilgisi farklı poliçelerde farklı rollerde görünebilir.
Bildirim formu ne istiyor?
Parasal değer içermeyen şüpheli hususlar formun şüpheli işlem bölümüne değil açıklama bölümüne yazılır. Yani bir vaka, parasal olmayan olayları da taşıyabilmelidir.
Bir bildirim tek bir işleme dayanabileceği gibi belli bir tarih aralığındaki birden fazla işleme de dayanabilir; çoklu işlem hâlinde toplam tutar ve tarih aralığı birlikte raporlanır.
Şüphe kategorisi nasıl seçiliyor?
Bildirim yapılırken şüphe, MASAK'ın referans tablosundaki kategorilerden birine yerleştiriliyor ve her kategori ilgili yasal düzenlemeyle eşleştirilmiş durumda. Bu, vaka yönetiminin kendi serbest etiketleriyle değil bu taksonomiyle çalışması gerektiği anlamına geliyor.
Erteleme talepli bildirimde eşik nedir?
5549 sayılı Kanun'un "İşlemlerin ertelenmesi" başlıklı 19/A maddesine dayanan yönetmelik, bildirime istinaden işlemin ertelenmesini düzenliyor. Rehber bunun için açık bir eşik koyuyor: işleme konu mal varlığının aklama veya terörizmin finansmanı suçuyla ilişkili olduğuna dair salt şüpheden öte, şüpheyi destekleyen belge veya ciddi emare bulunması ve gerekçeleriyle birlikte gönderilmesi.
Bu eşik doğrudan bir sistem gereksinimi üretiyor: kanıtın vakaya iliştirilmiş, gerekçenin yazılı ve kararın kim tarafından verildiğinin kayıtlı olması gerekir.
TruvaLI bunu nasıl karşılıyor?
Taraf yapısının çözülmesi
Sigorta ettiren, sigortalı, lehtar ve temsilci ayrı taraflar olarak kaydedilir ve her biri yaptırım, PEP ve kurum içi listelere karşı taranır. Kurumsal taraflarda ortaklık yapısı çözülerek gerçek faydalanıcıya inilir. T-012-2.11 ve T-012-2.13 bu yapı olmadan karşılanmaz.
İlişki ilk günle sınırlı değil
Taraflar poliçe süresince değişebilir. Lehtar değişikliği, temsilci değişikliği ve ödeme kaynağının değişmesi yeni bir tarama ve yeni bir risk değerlendirmesi tetikler; ilk gün alınan karar sabit kalmaz.
İlişki analizi
Ortak adres, telefon, iletişim bilgisi ve ödeme kaynağı üzerinden taraflar arasındaki ilişki ağı çıkarılır. T-012-2.2 ve T-012-2.12 gibi taraflar arasındaki bağa bakan tipler tekil poliçe kontrolüyle görülmez.
Gözlemin kayda geçmesi
T-012-2.14 gibi müşterinin tutumuna dayanan göstergeler otomatik bir kuralla üretilmez. Temsilcinin gözlemi vakaya not olarak eklenir, kanıtla birlikte saklanır ve bildirimin gerekçesine girer.
Vaka, kanıt ve kategori
Uyarı sahibi, süresi ve kanıtı olan bir vakaya dönüşür. Vaka parasal olmayan olayları da taşır. Şüphe kategorisi MASAK'ın taksonomisinden seçilir, kanıt ve karar gerekçesi değiştirilemez denetim izine yazılır, ikinci çift göz onayı maker/checker ile yürür. Bildirim taslağı aynı vaka verisinden hazırlanır ve imza kurumda kalır.
İlgili akışlar: müşteri kabulü, fon kaynağı incelemesi, yaptırım uyumu, sürekli izleme ve düzenleyici raporlama. Çerçeve MASAK yükümlülükleri, gerçek faydalanıcı tarafı KYB ve gerçek faydalanıcı tespiti sayfasında.
Kaynak
MASAK, "Sigorta ve Reasürans Brokerleri Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi", sürüm 1.0.
Bu sayfa mevzuat yorumu değildir, rehberde sayılan göstergeleri ve usulleri aktarır. Kurallar, eşikler ve aksiyonlar kurumun kendi risk politikasına ve yükümlülüklerine göre yapılandırılır.
Sık sorulan sorular
- Bu rehber sigorta şirketlerini mi kapsıyor?
- Rehber kendi kapsamını sigorta ve reasürans brokerleri olarak tanımlıyor. Saydığı göstergelerin büyük bölümü aracılık ilişkisinin doğasından geliyor ve sigorta zincirinin tamamında karşılığı var, ama rehberin muhatabı brokerlerdir.
- Lehtar değiştiğinde ne oluyor?
- Lehtar, temsilci ve ödeme kaynağı değişikliği yeni bir tarama ve yeni bir risk değerlendirmesi tetikler. İlk gün alınan karar sabit kalmaz.
- Sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar ayrı ayrı taranıyor mu?
- Evet. Dördü de, temsilci dahil, ayrı taraf olarak kaydedilir ve yaptırım, PEP ve kurum içi listelere karşı taranır. Kurumsal taraflarda ortaklık yapısı çözülerek gerçek faydalanıcıya inilir.
- Fonun kaynağının gizlenmesi nasıl yakalanır?
- Ödeme kaynağı taraf yapısıyla birlikte kaydedilir ve karşılaştırılır. Rehberin T-012-2.15 ve T-012-2.16 tipleri fonun kaynağını gizleme amacını ve vergi cenneti olarak bilinen ülkelerdeki kuruluşlar üzerinden ödemeyi kapsıyor.
- Müşteri verisi kurumun dışına çıkar mı?
- Kurum içi kurulumda çıkmaz. Yazılım kurumun kendi altyapısında çalışır, veri kurumun bilgi sistemlerinde kalır, anahtarlar ve denetim izi kurumun kontrolündedir.
- Rehber kimi muhatap alıyor?
- MASAK'ın ilgili rehberi kapsamı bakımından sigorta ve reasürans brokerlerini muhatap alır.
- Sigortada aklama riski nerede toplanıyor?
- Primin ödenmesinde değil, poliçenin kim adına, kimin parasıyla ve hangi gerekçeyle kurulduğunda. Erken iptal ve devir de göstergedir.
- Taraf yapısı nasıl çözülüyor?
- Sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar ayrı taraflar olarak kaydedilir ve her biri yaptırım, PEP ile kurum içi listelere karşı taranır.
- İlişki ilk günle sınırlı mı?
- Değil. Lehtar değişikliği, erken iptal, ek prim ve devir işlemleri sonradan gelir ve izlemenin konusudur.