AMLA ve AB düzenlemeleri: doğrudan denetim çerçevesi
Avrupa Birliği'nin kara para aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadele otoritesi AMLA, (AB) 2024/1620 sayılı Tüzük ile kuruldu ve 1 Temmuz 2025'ten itibaren uygulanıyor. En önemli farkı denetimin doğrudan olması: finansal sektördeki seçilmiş yükümlüleri, kripto varlık hizmet sağlayıcıları da dahil olmak üzere kendisi denetliyor.
AMLA, Avrupa Birliği'nin kara para aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadele otoritesidir. (AB) 2024/1620 sayılı Tüzük ile kurulmuş, 31 Mayıs 2024'te kabul edilmiş ve 1 Temmuz 2025'ten itibaren uygulanmaya başlamıştır. Getirdiği asıl değişiklik yetkinin niteliğidir: AMLA seçilmiş yükümlüleri ulusal otorite üzerinden değil, doğrudan denetler.
Çerçeveyi hangi metinler oluşturuyor?
AMLA'yı kuran (AB) 2024/1620 sayılı Tüzük tek başına durmuyor. Kendi kapsamını (AB) 2023/1113, (AB) 2024/1640 sayılı Direktif ve (AB) 2024/1624 sayılı Tüzük ile birlikte tanımlıyor.
| Metin | Ne düzenliyor |
|---|---|
| (AB) 2024/1620 sayılı Tüzük | AMLA'nın kurulması, görevleri ve doğrudan denetim yetkisi |
| (AB) 2024/1624 sayılı Tüzük | Yükümlülere ilişkin doğrudan uygulanan kurallar |
| (AB) 2024/1640 sayılı Direktif | Üye devletlerin ulusal düzenlemelerine aktaracağı çerçeve |
| (AB) 2023/1113 sayılı Tüzük | Fon ve kripto varlık transferlerine eşlik eden bilgiler |
Tüzük 1 Temmuz 2025'ten itibaren uygulanıyor; bazı maddeler 26 Haziran 2024'ten, bir maddesi 31 Aralık 2025'ten itibaren yürürlükte.
AMLA kimleri doğrudan denetliyor?
AMLA'nın görev alanı Tüzük'te şöyle tanımlanıyor: finansal sektördeki seçilmiş yükümlülerin doğrudan denetimi, kripto varlık hizmet sağlayıcılar dahil; iç pazarı etkileyen aklama ve terörizmin finansmanı risklerinin izlenmesi, analizi ve bilgi paylaşımı; finansal sektör denetim otoritelerinin koordinasyonu ve gözetimi; finansal olmayan sektör denetim otoritelerinin, öz düzenleyici kuruluşlar dahil, koordinasyonu ve gözetimi.
Bunun bir kurum için pratik sonucu şudur: denetim artık yalnızca ulusal otoriteyle olan bir ilişki değildir.
Kripto varlık hizmet sağlayıcılar kapsamda mı?
Evet, açıkça. Tüzük'ün doğrudan denetim tanımı kripto varlık hizmet sağlayıcıları ayrıca sayıyor. Bu, kripto tarafında tarama, izleme ve vaka yönetiminin diğer finansal kuruluşlarla aynı standartta beklendiği anlamına geliyor. Sektörel çerçeve kripto ve VASP'ler sayfasında.
Farklı ülkelerde farklı kural setleri kurulabilir mi?
Kurulabilir. Müşteri riski değerlendirmesi, işlem izleme, yaptırım ve PEP taraması, kabul sonrası izleme ve vaka yönetimi aynı platformda yürür. Farklı ülkeler ya da iş birimleri ayrı veri kaynakları olarak tanımlanır; kural ve veri izolasyonu bu ayrım üzerinden yürür, yani aynı kurulum farklı yargı alanlarının farklı kural setlerini taşıyabilir. Kuralın yapısı kural ve senaryo motoru sayfasında.
Doğrudan denetim kayıttan ne istiyor?
Doğrudan denetim, kararın gerekçesinin sorulabilir olması demektir. Karar gerekçesiyle ve kanıtıyla vakaya bağlanır; kim, hangi yetkiyle, hangi veriyle ve ne zaman karar verdi bilgisi değiştirilemez denetim izine yazılır. Onay politikaları, çok imzalı karar ve belgeli yetki devri tanımlanabilir. Ayrıntı maker-checker, yetki ve denetim izi sayfasında.
Kural çalıştırmaları da kayda geçer: hangi kuralın hangi olayla tetiklendiği ve o gün yürürlükte olan kuralın ne olduğu sonradan görülebilir. Bildirim tarafı düzenleyici raporlama sayfasında.
Kripto için ayrı bir sistem gerekiyor mu?
Gerekmiyor. Cüzdan adresi tarama akışında kişi adının yanında bir özne olarak kabul edilir; zincir üstü ve zincir dışı veri aynı müşteri görünümünde birleşir. Ayrıntı kripto cüzdan taraması sayfasında.
Veri koruma tarafı GDPR, Türkiye çerçevesi MASAK yükümlülükleri sayfasında.
Kaynak
(AB) 2024/1620 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Tüzüğü; ilgili çerçeve (AB) 2023/1113, (AB) 2024/1640 sayılı Direktif ve (AB) 2024/1624 sayılı Tüzük.
Bu sayfa mevzuat yorumu değildir. Kurallar, eşikler ve aksiyonlar kurumun kendi risk politikasına ve yükümlülüklerine göre yapılandırılır.
Sık sorulan sorular
- AMLA nedir?
- Avrupa Birliği'nin kara para aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadele otoritesidir. (AB) 2024/1620 sayılı Tüzük ile kurulmuştur.
- AMLA ne zaman uygulanmaya başladı?
- Tüzük 31 Mayıs 2024'te kabul edildi ve 1 Temmuz 2025'ten itibaren uygulanıyor. Bazı maddeler 26 Haziran 2024'ten, bir maddesi 31 Aralık 2025'ten itibaren yürürlükte.
- AMLA kimleri doğrudan denetliyor?
- Finansal sektördeki seçilmiş yükümlüleri, kripto varlık hizmet sağlayıcılar dahil. Ayrıca finansal ve finansal olmayan sektör denetim otoritelerini koordine eder ve gözetir.
- Çerçeveyi hangi metinler oluşturuyor?
- (AB) 2024/1620 sayılı Tüzük, (AB) 2024/1624 sayılı Tüzük, (AB) 2024/1640 sayılı Direktif ve fon ile kripto varlık transferlerine eşlik eden bilgileri düzenleyen (AB) 2023/1113 sayılı Tüzük.
- Doğrudan denetim ne değiştiriyor?
- Denetim artık yalnızca ulusal otoriteyle olan bir ilişki değildir; seçilmiş yükümlüler doğrudan AMLA tarafından denetlenir.
- Farklı ülkelerde farklı kural setleri kurabilir miyiz?
- Evet. Ülkeler ve iş birimleri ayrı veri kaynakları olarak tanımlanır; kural ve veri izolasyonu bu ayrım üzerinden yürür, aynı kurulum farklı yargı alanlarının kural setlerini taşır.
- Kripto için ayrı bir sistem gerekir mi?
- Gerekmez. Cüzdan adresi tarama akışında kişi adının yanında bir özne olarak kabul edilir; zincir üstü ve zincir dışı veri aynı müşteri görünümünde birleşir.
- Denetim kaydından ne bekleniyor?
- Kararın gerekçesinin sorulabilir olması. Kim, hangi yetkiyle, hangi veriyle ve ne zaman karar verdi bilgisi değiştirilemez denetim izine yazılır; hangi kuralın hangi olayla tetiklendiği de kayıttadır.