Pazar yerlerinde MASAK uyumu ve satıcı riski

Pazar yerlerinde aracı hizmet sağlayıcı, kendi satmadığı bir malın işlemine aracılık ettiği için hem satıcının hem alıcının gerçekliğinden sorumludur. Aracı hizmet sağlayıcılar 5549 sayılı Kanun kapsamında yükümlüdür.

Aracı hizmet sağlayıcı neden yükümlü?

Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılar, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yükümlü. MASAK bu grup için ayrı bir şüpheli işlem bildirim rehberi yayımlıyor ve bildirimlerin MASAK.Online sistemi üzerinden elektronik ortamda yapılmasını bekliyor.

Rehberin sektöre özgü bölümü 32 tip sayıyor ve bunların önemli bir bölümünün öznesi platformun kendi müşterisi değil, platformda faaliyet gösteren satıcı. Bir pazar yerinin risk yüzeyi burada, kabul ettiği satıcıda.

Rehber hangi göstergeleri sayıyor?

Satıcıya ilişkin göstergeler

Beşi de kabul anında görülmez. Hepsi satıcı platformda faaliyete başladıktan sonra üretilen veriden okunur: hacim eğrisi, şikâyet oranı, yorum örüntüsü, hareketsizlik ve ani aktiflik.

T-020-2.26 özellikle dikkat çekici, çünkü aklama göstergesi olarak yorum manipülasyonunu sayıyor. Bu, pazar yerinin kendi itibar sisteminin de izlenmesi gereken bir veri kaynağı olduğu anlamına geliyor.

Ürün ve fiyata ilişkin göstergeler

T-020-2.20 platformda yasaklı veya tehlikeli ürünlerin, örneğin terör örgütlerinin temin edebileceği malzemelerin satışının yapılmasını sayıyor. T-020-2.22 aynı veya benzer ürünlerin piyasadaki standart fiyatların çok dışında anormal fiyatlarla satışa sunulmasını, T-020-2.30 ise bir ürünün fiyatının piyasa koşullarıyla uyumsuz biçimde sık ve ani değişikliklere uğramasını ekliyor.

T-020-2.23 müşterinin sipariş ettiği ürün yerine farklı, sahte veya hiç gönderilmeyen ürünlerle karşılaşmasını, T-020-2.31 ise sahte kredi kartı bilgileri kullanılarak yapılan işlemleri ve bu işlemlerle birlikte sahte ürünlerin satın alındığının tespit edilmesini sayıyor.

Bu beşi, ürün kataloğunun ve fiyat geçmişinin de risk verisi olduğunu gösteriyor. Yalnızca ödeme akışına bakan bir izleme yapısı hiçbirini görmez.

Alıcıya ilişkin göstergeler

T-020-2.21 bir alıcı veya satıcının alışılmışın dışında çok sayıda iade işlemi gerçekleştirmesini, T-020-2.25 indirim veya kampanya gibi özel durumlar dışında belirli zaman dilimlerinde makul olmayan sayıda müşterinin aynı ürünü satın almasını, T-020-2.27 normal alışveriş alışkanlıklarının dışında ani ve yüksek montanlı alışveriş yapan alıcıları, T-020-2.29 ise belirli bir bölgeden makul açıklama olmaksızın kısa sürede yoğun sayıda alım işlemi gerçekleşmesini sayıyor.

Dördü de tek bir siparişe bakarak görülmez: alıcının geçmişiyle, aynı ürünün etrafındaki toplu davranışla veya coğrafi yoğunlaşmayla karşılaştırma gerektirir.

Gerçek taraf kim?

Rehberin ilk on sekiz tipi, diğer sektör rehberlerindeki ortak çekirdekle aynı: işlemde gerçek faydalanıcının gizlenmesi (T-020-2.11), işlemi yönlendiren üçüncü kişinin resmi belgelerde taraf olmaması (T-020-2.9), taraflar arasında mantıklı bir ticari bağ bulunmaması (T-020-2.12), karmaşık ve çok yargı alanlı yapılar (T-020-2.13).

Pazar yerinde bu, satıcı kabulünün bir KYB işi olduğu anlamına geliyor: mağazanın arkasındaki şirketin ortaklık yapısı çözülmeden bu dört tip karşılanmaz.

Bildirim formu ne istiyor?

Parasal değer içermeyen şüpheli hususlar formun şüpheli işlem bölümüne değil açıklama bölümüne yazılır. Yani bir vaka, parasal olmayan olayları da taşıyabilmelidir.

Bir bildirim tek bir işleme dayanabileceği gibi belli bir tarih aralığındaki birden fazla işleme de dayanabilir; çoklu işlem hâlinde toplam tutar ve tarih aralığı birlikte raporlanır.

Şüphe kategorisi nasıl seçiliyor?

Bildirim yapılırken şüphe, MASAK'ın referans tablosundaki kategorilerden birine yerleştiriliyor ve her kategori ilgili yasal düzenlemeyle eşleştirilmiş durumda. Bu, vaka yönetiminin kendi serbest etiketleriyle değil bu taksonomiyle çalışması gerektiği anlamına geliyor.

Erteleme talepli bildirimde eşik nedir?

5549 sayılı Kanun'un "İşlemlerin ertelenmesi" başlıklı 19/A maddesine dayanan yönetmelik, bildirime istinaden işlemin ertelenmesini düzenliyor. Rehber bunun için açık bir eşik koyuyor: işleme konu mal varlığının aklama veya terörizmin finansmanı suçuyla ilişkili olduğuna dair salt şüpheden öte, şüpheyi destekleyen belge veya ciddi emare bulunması ve gerekçeleriyle birlikte gönderilmesi.

Bu eşik doğrudan bir sistem gereksinimi üretiyor: kanıtın vakaya iliştirilmiş, gerekçenin yazılı ve kararın kim tarafından verildiğinin kayıtlı olması gerekir.

TruvaLI bunu nasıl karşılıyor?

Satıcı kabulü

KYB akışında ortaklık yapısı çözülerek gerçek faydalanıcıya inilir, yetkili kişiler ve şirket kaydı yaptırım, PEP ve kurum içi listelere karşı taranır. Beyan edilen bilginin eksikliği ve tutarsızlığı kabul kararının gerekçesine yazılır; T-020-2.24 bunu gerektiriyor.

Satıcının dışarıdan görünüşü

Satıcının kendi sitesi ya da mağaza sayfası verildiğinde içerik uçtan uca taranıp çıkarılabilir, satıcı hakkındaki olumsuz medya ve açık kaynak kayıtları risk türüne göre sınıflandırılır. Yasaklı ürün listeleri kurum içi liste olarak kurulur ve tarama akışına dahil edilir.

Platform verisinin kurala girmesi

Hacim eğrisi, şikâyet oranı, iade oranı, fiyat değişim sıklığı ve yorum örüntüsü kural motoruna girer. İç içe mantık ve serbest toplama pencereleri sayesinde "son 7 günde işlem sayısı önceki 90 günün ortalamasının şu katına çıkarsa" gibi kurallar tek bir kuralda kurulur, kural canlıya alınmadan simülasyonda geçmiş trafikte denenir.

Ortak IP, cihaz, iletişim bilgisi ve ödeme aracı üzerinden alıcılar ve satıcılar arasındaki ilişki ağı çıkarılır. T-020-2.25 ve T-020-2.29 gibi toplu davranışa bakan tipler tekil sipariş kontrolüyle görülmez.

Vaka, kanıt ve kategori

Uyarı sahibi, süresi ve kanıtı olan bir vakaya dönüşür. Vaka parasal olmayan olayları da taşır. Şüphe kategorisi MASAK'ın taksonomisinden seçilir, kanıt ve karar gerekçesi değiştirilemez denetim izine yazılır, ikinci çift göz onayı maker/checker ile yürür. Bildirim taslağı aynı vaka verisinden hazırlanır ve imza platformda kalır.

İlgili akışlar: üye iş yeri kabulü, e-ticaret, ters ibraz ve ödeme dolandırıcılığı, sürekli izleme ve düzenleyici raporlama. Çerçeve MASAK yükümlülükleri, ilişki analizi dolandırıcılık tespiti sayfasında.

Kaynak

MASAK, "Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcılar Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi", sürüm 1.0.

Bu sayfa mevzuat yorumu değildir, rehberde sayılan göstergeleri ve usulleri aktarır. Kurallar, eşikler ve aksiyonlar platformun kendi risk politikasına ve yükümlülüklerine göre yapılandırılır.