Düzenleyici raporlama: şüpheli işlem bildirimi ve vaka verisi
Düzenleyici raporlamada zor olan raporu yazmak değil, rapora girecek veriyi bir arada bulmaktır. MASAK'ın bildirim formu her bölümün taşıyacağı alanları tanımlar ve bu alanların çoğu izleme sisteminin değil kurumun başka sistemlerinin içinde durur. TruvaLI'de bildirim taslağı ayrı bir ekranda sıfırdan doldurulmaz, vakanın kendisinden üretilir.
Düzenleyici raporlama, yükümlü kurumun şüpheli işlem ve durumları yetkili otoriteye bildirmesi ve periyodik raporlarını sunmasıdır. Rapor bir çıktıdır; asıl iş, o raporu üretecek verinin inceleme sırasında düzgün toplanmış olmasıdır. Rapor anında toplanamayan veri, rapor anında uydurulamaz.
Bildirim formu hangi alanları istiyor?
MASAK'ın bildirim formu yükümlü bilgileri, bildirime ilişkin bilgiler, gerçek kişi bilgileri, tüzel kişi bilgileri, şüpheli işlem bilgileri, hesap bilgileri, şüphe kategorisi ve açıklama bölümlerinden oluşur ve her bölümün taşıyacağı alanlar tanımlıdır. Bu alanların çoğu izleme sisteminin içinde değil, kurumun başka sistemlerinde durur.
| Rapor bileşeni | Nereden gelir |
|---|---|
| İşlem ayrıntısı | İşlem kaydı: tutar, taraflar, kanal, zaman |
| Müşteri bilgisi | Kabul dosyası, kimlik tespiti, risk sınıfı |
| Tetikleyen kural | Kuralın kimliği ve o anki sürümü |
| Şüphe kategorisi | Vakanın taşıdığı taksonomi alanı |
| İnceleme gerekçesi | Vakayı kapatan kişinin değerlendirmesi |
| Kanıt | Belgeler, tarama sonuçları, ilişki ağı bulguları |
Formun üç kuralı ne gerektiriyor?
Parasal olmayan olay da bildirilir. Şüphe duyulan hesap açılış ve kapanışları, kiralık kasa ziyaretleri, kefalet ve vekâlet işlemleri gibi parasal değer içermeyen hususlar formun açıklama bölümüne yazılır, şüpheli işlem bölümü boş bırakılır. Vakanın parasal olmayan olayları da taşıması gerekir.
Bir bildirim bir tarih aralığını kapsayabilir. Şüphe tek bir işleme değil belli bir tarih aralığındaki birden fazla işleme dayanıyorsa, toplam tutar ve tarih aralığı birlikte çoklu işlem olarak raporlanır. Vakanın bir aralıktaki işlemleri toplayıp tek kalem olarak verebilmesi gerekir.
Kanal ve tür ayrımı korunur. Şüpheli işlemler farklı kanallarda, şubelerde veya türlerde yoğunlaşıyorsa form bölümü her küme için ayrı ayrı tekrarlanabilir. Vakanın kanala ve türe göre ayrı kümeler üretebilmesi gerekir.
Rehber ayrıca şunu açıkça söyler: müşterinin yükümlü nezdinde gerçekleştirdiği ve şüphe duyulmayan tüm finansal işlemlerin forma yazılması istenmiyor. Yani rapor bir dökümü değil bir seçimi taşır ve o seçimin gerekçesi de vakada olmalıdır.
Şüphe kategorisi nasıl belirleniyor?
Bildirim yapılırken şüphe, MASAK'ın referans tablosundaki 38 kategoriden birine yerleştirilir ve her kategori ilgili yasal düzenlemeyle eşleştirilmiştir. Tefecilik ve POS tefeciliği 5237 sayılı Kanun'un 241 inci maddesine, fuhuşa teşvik veya aracılık 227 nci maddesine bağlanır.
Vaka yönetimi kendi serbest etiketleriyle çalışıyorsa bu eşleme rapor anında elle yapılır ve her seferinde yeniden tartışılır. Taksonomi vakanın kendi alanı olduğunda rapor bunu hazır bulur.
Erteleme talepli bildirimde eşik nedir?
5549 sayılı Kanun'un "İşlemlerin ertelenmesi" başlıklı 19/A maddesine dayanan yönetmelik, bildirime istinaden işlemin ertelenmesini düzenler. Rehberler bunun için açık bir eşik koyar: işleme konu mal varlığının aklama veya terörizmin finansmanı suçuyla ilişkili olduğuna dair salt şüpheden öte, şüpheyi destekleyen belge veya ciddi emare bulunması gerekir. Erteleme talebi bu yüzden sıradan bir bildirimden farklıdır ve vakanın taşıdığı kanıtın niteliği doğrudan belirleyicidir.
Şüpheli işlem bildirimine ilişkin başvuru işlemleri ve tüm gönderimler MASAK.Online sistemi üzerinden elektronik ortamda gerçekleştirilir.
TruvaLI bunu nasıl karşılıyor?
Rapor vakadan doğar. Bildirim taslağı ayrı bir raporlama ekranında sıfırdan doldurulmaz. Tarih aralığı, toplam tutar, kanal ve tür ayrımı, taraf bilgileri ve şüphe kategorisi vakada zaten durur. Ne istediğinizi kendi cümlenizle söylersiniz ve taslak vakadaki veriden derlenir; her rakam geldiği vakaya bağlı kalır. Ayrıntı otomatik raporlama sayfasında.
Parasal olmayan olay birinci sınıftır. Olay modeli finansal ve finansal olmayan olayı ayrı ayrı tanır. Hesap açılışı, oturum, cihaz değişikliği, belge yükleme gibi parasal tutarı olmayan olaylar kurallara girer ve vakaya bağlanır; formun açıklama bölümüne yazılacak hususlar bu yolla kayda geçer.
Kural sürümü kayıttadır. Hangi kuralın hangi sürümüyle tetiklendiği olayla birlikte saklanır. Bir yıl önceki bildirimin hangi kural setiyle üretildiği sorulduğunda cevap kayıttadır. Kural ve senaryo motoru sayfası bu tarafı anlatıyor.
Kanıt ve karar zinciri vakaya bağlıdır. Kim, hangi yetkiyle, hangi veriyle ve ne zaman karar verdi bilgisi değiştirilemez denetim izine yazılır. Onay akışı tek bir ikinci imzadan ibaret değildir: onay politikaları, çok imzalı karar ve yetki devri tanımlanabilir, devrin kendisi belgesiyle birlikte kayda geçer. Ayrıntı maker-checker, yetki ve denetim izi sayfasında.
Kurum formatındaki raporlar aynı veriden çıkar. Düzenleyici bildirimin yanında kurumun kendi iç raporları da aynı kaynaktan üretilir. Rapor tanımı kodsuz yapılır, sonuç kaydedilir ve tekrarlanabilir.
Bildirmemek de bir karardır
Denetimde sorulan soru çoğu zaman "neden bildirmediniz" olur ve cevabın vakanın içinde durması gerekir. Vakanın ne zaman açıldığı, ertelendiği ve kapandığı da kayıttadır; bu kayıt hem iç takip hem denetim içindir. Vaka akışı uyarı ve vaka yönetimi sayfasında, incelemenin kendisi fon kaynağı incelemesi sayfasında.
Ülkeye göre biçim ve muhatap değişir: Türkiye çerçevesi MASAK yükümlülükleri, Avrupa Birliği tarafı AMLA ve AB düzenlemeleri sayfasında.
Kaynak
MASAK sektörel şüpheli işlem bildirim rehberleri ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun.
Bu sayfa mevzuat yorumu değildir, rehberlerde yer alan usulleri aktarır. Raporlama akışı kurumun kendi yükümlülüklerine göre yapılandırılır.
Sık sorulan sorular
- Bildirim taslağı nasıl hazırlanıyor?
- Ayrı bir raporlama ekranında sıfırdan doldurulmaz, vakanın kendisinden üretilir. Tarih aralığı, toplam tutar, kanal ve tür ayrımı, taraf bilgileri ve şüphe kategorisi vakada zaten durur.
- Şüphe duyulmayan tüm işlemler rapora giriyor mu?
- Girmiyor. Rehber, müşterinin yükümlü nezdinde gerçekleştirdiği ve şüphe duyulmayan tüm finansal işlemlerin forma yazılmasını istemiyor; rapor bir döküm değil bir seçim taşır ve seçimin gerekçesi vakada durur.
- Parasal değeri olmayan olaylar bildiriliyor mu?
- Evet. Şüphe duyulan hesap açılış ve kapanışları, kiralık kasa ziyaretleri, kefalet ve vekâlet işlemleri formun açıklama bölümüne yazılır, şüpheli işlem bölümü boş bırakılır.
- Bir bildirim birden çok işlemi kapsayabilir mi?
- Evet. Şüphe belli bir tarih aralığındaki birden fazla işleme dayanıyorsa toplam tutar ve tarih aralığı birlikte çoklu işlem olarak raporlanır.
- Şüphe kategorisi nasıl belirleniyor?
- MASAK'ın referans tablosundaki 38 kategoriden birine yerleştirilir ve her kategori ilgili yasal düzenlemeyle eşleşir; örneğin tefecilik ve POS tefeciliği 5237 sayılı Kanun'un 241 inci maddesine bağlanır.
- Erteleme talepli bildirim için hangi eşik geçerli?
- 5549 sayılı Kanun'un 19/A maddesine dayanan yönetmelik uyarınca, mal varlığının aklama veya terörizmin finansmanı suçuyla ilişkili olduğuna dair salt şüpheden öte, şüpheyi destekleyen belge veya ciddi emare bulunması gerekir.
- Bildirim nasıl gönderiliyor?
- Şüpheli işlem bildirimine ilişkin başvuru işlemleri ve tüm gönderimler MASAK.Online sistemi üzerinden elektronik ortamda gerçekleştirilir.
- Kurumun kendi iç raporları da aynı veriden üretilebilir mi?
- Evet. Rapor tanımı kodsuz yapılır, sonuç kaydedilir ve tekrarlanabilir; her rakamın hangi vakadan ve hangi olaydan geldiği izlenebilir kalır.
- Bir yıl önceki bildirimin hangi kuralla üretildiği bulunabiliyor mu?
- Evet. Hangi kuralın hangi sürümüyle tetiklendiği olayla birlikte kaydedilir.