E-ticarette MASAK uyumu, satıcı ve alıcı riski

Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıları 5549 sayılı Kanun kapsamında yükümlüdür. Sektörün ayırt edici yanı, aklamanın işlemin kendisinde değil ürün, fiyat ve tarafların gerçekliğinde görünmesidir: gerçekte teslim edilmeyen bir ürünün ödemesi, olağan bir satış gibi kayda geçer.

Rehber kimi muhatap alıyor?

Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılar, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yükümlü ve MASAK bu grup için ayrı bir şüpheli işlem bildirim rehberi yayımlıyor.

Rehber kendi kapsamını aracı hizmet sağlayıcılarla tanımlıyor, yani başkalarının satış yaptığı platformlarla. Kendi ürününü kendi sitesinden satan bir e-ticaret işletmesi bu rehberin doğrudan muhatabı değil. Ancak rehberin saydığı göstergelerin büyük bölümü, ödeme alan her e-ticaret yapısında karşılığı olan risklere işaret ediyor: satıcı ve alıcı davranışı, ürün ve fiyat tutarsızlığı, sahte kart kullanımı.

Rehber hangi göstergeleri sayıyor?

Ödeme tarafındaki göstergeler

T-020-2.31 sahte kredi kartı bilgileri kullanılarak yapılan işlemleri ve bu işlemlerle birlikte sahte ürünlerin satın alındığının tespit edilmesini sayıyor. T-020-2.21 bir alıcı veya satıcının alışılmışın dışında çok sayıda iade işlemi gerçekleştirmesini ekliyor.

İkisi de dolandırıcılık kontrolüyle aklama kontrolünün aynı veriye baktığını gösteriyor. Ters ibraz oranı bir ödeme sorunu olarak değil, bir aklama göstergesi olarak da okunuyor.

Alıcı davranışı

T-020-2.27 normal alışveriş alışkanlıklarının dışında ani ve yüksek montanlı alışveriş yapan alıcıları, T-020-2.25 indirim veya kampanya gibi özel durumlar dışında belirli zaman dilimlerinde makul olmayan sayıda müşterinin aynı ürünü satın almasını, T-020-2.29 ise belirli bir bölgeden makul açıklama olmaksızın kısa sürede yoğun sayıda alım işlemi gerçekleşmesini sayıyor.

Üçü de tek bir siparişe bakarak görülmez: alıcının geçmişi, aynı ürünün etrafındaki toplu davranış ve coğrafi yoğunlaşma gerekiyor.

Ürün ve fiyat

T-020-2.20 yasaklı veya tehlikeli ürünlerin satışını, T-020-2.22 aynı veya benzer ürünlerin piyasa fiyatlarının çok dışında satışa sunulmasını, T-020-2.30 fiyatın piyasa koşullarıyla uyumsuz biçimde sık ve ani değişmesini, T-020-2.23 ise siparişin yerine farklı, sahte veya hiç gönderilmeyen ürünlerle karşılaşılmasını sayıyor.

Dördü de ürün kataloğunun ve fiyat geçmişinin risk verisi olduğunu gösteriyor. Yalnızca ödeme akışına bakan bir izleme yapısı hiçbirini görmez.

Satıcı tarafı

Kendi mağazasında satış yapan bir işletme için bu göstergeler tedarikçi ve bayi tarafına karşılık geliyor; pazar yeri işleten bir platform içinse doğrudan kendi satıcı kabul sürecine.

Gerçek taraf kim?

Rehberin ilk on sekiz tipi diğer sektör rehberlerindeki ortak çekirdekle aynı: gerçek faydalanıcının gizlenmesi (T-020-2.11), işlemi yönlendiren üçüncü kişinin resmi belgelerde taraf olmaması (T-020-2.9), taraflar arasında mantıklı bir ticari bağ bulunmaması (T-020-2.12), karmaşık ve çok yargı alanlı yapılar (T-020-2.13).

Bildirim formu ne istiyor?

Parasal değer içermeyen şüpheli hususlar formun şüpheli işlem bölümüne değil açıklama bölümüne yazılır. Yani bir vaka, parasal olmayan olayları da taşıyabilmelidir.

Bir bildirim tek bir işleme dayanabileceği gibi belli bir tarih aralığındaki birden fazla işleme de dayanabilir; çoklu işlem hâlinde toplam tutar ve tarih aralığı birlikte raporlanır.

Şüphe kategorisi nasıl seçiliyor?

Bildirim yapılırken şüphe, MASAK'ın referans tablosundaki kategorilerden birine yerleştiriliyor ve her kategori ilgili yasal düzenlemeyle eşleştirilmiş durumda. Bu, vaka yönetiminin kendi serbest etiketleriyle değil bu taksonomiyle çalışması gerektiği anlamına geliyor.

Erteleme talepli bildirimde eşik nedir?

5549 sayılı Kanun'un "İşlemlerin ertelenmesi" başlıklı 19/A maddesine dayanan yönetmelik, bildirime istinaden işlemin ertelenmesini düzenliyor. Rehber bunun için açık bir eşik koyuyor: işleme konu mal varlığının aklama veya terörizmin finansmanı suçuyla ilişkili olduğuna dair salt şüpheden öte, şüpheyi destekleyen belge veya ciddi emare bulunması ve gerekçeleriyle birlikte gönderilmesi.

Bu eşik doğrudan bir sistem gereksinimi üretiyor: kanıtın vakaya iliştirilmiş, gerekçenin yazılı ve kararın kim tarafından verildiğinin kayıtlı olması gerekir.

TruvaLI bunu nasıl karşılıyor?

Ödeme ve kullanıcı davranışının aynı yerde okunması

Sipariş, ödeme, iade ve ters ibraz verisi ile kullanıcının cihaz, IP ve iletişim verisi aynı müşteri görünümünde toplanır. Kabul anında hesaplanan e-posta ve IP skorları sonraki kuralların girdisi olur.

Ürün ve fiyat verisi de kural girdisi

Ürün kategorisi, fiyat geçmişi ve katalog verisi bağlanabildiğinde T-020-2.22, T-020-2.30 ve T-020-2.20 kural hâline gelir. Yasaklı ürün listeleri kurum içi liste olarak kurulur ve tarama akışına dahil edilir.

İlişki ağı

Ortak IP, cihaz, iletişim bilgisi ve ödeme aracı üzerinden alıcılar ve satıcılar arasındaki ilişki ağı çıkarılır. T-020-2.25 ve T-020-2.29 gibi toplu davranışa bakan tipler tekil sipariş kontrolüyle görülmez.

Vaka, kanıt ve kategori

Uyarı sahibi, süresi ve kanıtı olan bir vakaya dönüşür. Şüphe kategorisi MASAK'ın taksonomisinden seçilir, kanıt ve karar gerekçesi değiştirilemez denetim izine yazılır, ikinci çift göz onayı maker/checker ile yürür. Bildirim taslağı aynı vaka verisinden hazırlanır ve imza kurumda kalır.

İlgili akışlar: üye iş yeri kabulü, ters ibraz ve ödeme dolandırıcılığı, pazar yerleri, sürekli izleme ve düzenleyici raporlama. Çerçeve MASAK yükümlülükleri, ilişki analizi dolandırıcılık tespiti sayfasında.

Kaynak

MASAK, "Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcılar Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi", sürüm 1.0.

Bu sayfa mevzuat yorumu değildir, rehberde sayılan göstergeleri ve usulleri aktarır. Kurallar, eşikler ve aksiyonlar kurumun kendi risk politikasına ve yükümlülüklerine göre yapılandırılır.