Özet
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), uzaktan kimlik tespiti süreçlerinde önemli değişiklikler yaptı. Yeni tebliğ, yabancı uyruklu gerçek kişilerin uzaktan müşteri edinimini düzenliyor. Aynı zamanda ticaret siciline kayıtlı tüzel kişilerin uzaktan kimlik tespitine ilişkin kuralları belirliyor. Yabancılar için yakın alan iletişimi (NFC) özellikli pasaport kullanımı standart hâle geliyor. Tebliğ, tüzel kişiler için Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) kontrollerini zorunlu tutuyor. Tebliğ, gerçek faydalanıcı (UBO) tespitini tüzel kişi edinim sürecinin ayrılmaz bir parçası yapıyor. Bu değişiklikler, müşteri tanıma (KYC) süreçlerinde yeni risk senaryoları yaratıyor. Ayrıca uyum ekipleri için yeni periyodik bildirim yükümlülükleri getiriyor. Uzaktan edinilen müşterilerin işlemleri artık daha sıkı bir işlem izleme filtresinden geçmek zorunda.
Ne değişti
Tebliğ, uzaktan kimlik tespiti yapılabilecek kişi ve kurumların kapsamını genişletiyor. Türk uyruklu olmayan gerçek kişiler artık uzaktan kimlik tespitiyle müşteri olabiliyor. Kişiler bu işlem için Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatının (ICAO) 9303 sayılı standardına uygun pasaportlar kullanıyor. Tebliğ, pasaportun yakın alan iletişimi (NFC) özelliğinin kullanılmasını şart koşuyor. Kurumlar, NFC ile pasaport yongasındaki bilgilerin pasaport üzerindeki bilgilerle eşleştiğini doğruluyor. Kurumlar, bu doğrulamayı yapamazsa uzaktan kimlik tespiti yoluyla iş ilişkisi kuramıyor.
Kurumlar, pasaport ile uzaktan kimlik tespiti yaptıkları müşterileri otomatik olarak yüksek risk grubuna alıyor. Tebliğ, bu hesaplara yapılacak para transferlerine çok sıkı kısıtlamalar getiriyor. Müşteriler para girişlerini yalnızca yurt dışındaki kendi banka hesaplarından yapabiliyor. Kurumlar para çıkışlarını da yine sadece söz konusu kişinin kendi banka hesabına gönderebiliyor. Tebliğ, bu transferlerin yalnızca SWIFT sistemi üzerinden gerçekleştirilmesini zorunlu tutuyor. Kurumlar, SWIFT mesajlarındaki bilgilerle müşteriden alınan bilgilerin uyuştuğunu kontrol ediyor. Kurumlar bu kontrolü, müşteri hesabında başka hiçbir işlem yapmadan önce tamamlıyor.
Tebliğ, tüzel kişilerin uzaktan kimlik tespitinde temsil yetkisinin doğrulanmasını kurallara bağlıyor. Kurumlar temsilcinin yetkisini, MERSİS veya Ticaret Sicili Gazetesi üzerinden teyit ediyor. Tebliğ, tüzel kişinin gerçek faydalanıcısının tespit edilmesini zorunlu hâle getiriyor. Kurumlar gerçek faydalanıcıyı bulamazsa süreci derhal sonlandırıyor. Kurumlar sunulan bilgiler arasında uyumsuzluk bulduğunda da süreci sonlandırıyor. Kurumlar şüpheli bir durum tespit ettiğinde uzaktan kimlik tespiti işlemini iptal ediyor.
Temsilcinin kurum nezdinde zaten bir hesabı varsa süreç kolaylaşıyor. Bu kişi, temsilcisi olduğu tüzel kişi için internet şubesinden talep oluşturabiliyor. Mobil uygulama üzerinden de sürekli iş ilişkisi tesisi talebi yapılabiliyor. Kurumlar bu durumda tüzel kişinin kimlik tespiti sürecini kesintisiz şekilde devam ettiriyor.
Uzaktan kimlik tespiti sürecinde canlılık testi ve fotoğraf karşılaştırma adımları büyük önem taşıyor. Tebliğ, yapay zeka temelli uygulamaların bu süreçte kullanılmasına izin veriyor. Ancak bu durum, özel eğitim almış personel tarafından yapılacak görüntülü görüşme zorunluluğunu ortadan kaldırmıyor. Personel, görüntülü görüşme sırasında kişiyi ve pasaport üzerindeki bilgileri gösteren net görüntüler alıyor. Kurumlar, müşterinin işlem yaptığı elektronik ortamdan elde edilen teknik verileri de kayıt altına alıyor. Sistemler IP adresi, port bilgisi, cihaz kimliği ve coğrafi konum gibi verileri topluyor. Kurumlar tarayıcı bilgilerini de bu kapsamda değerlendiriyor. Kurumlar tüm bu teknik veriler ile pasaporttaki bilgileri risk temelli bir yaklaşımla analiz ediyor.
Kurumlar tüzel kişi temsilcisinin kimlik tespitini yaparken, kişinin kurumu temsile yetkili olduğunu kesin olarak doğruluyor. Tüzel kişiyi müştereken temsile yetkili birden fazla kişi bulunabiliyor. Kurumlar bu durumda tüm yetkililerin kimlik tespitini aynı oturumda yapabiliyor. Kurumlar isterse farklı zamanlarda ayrı oturumlar düzenleyerek de süreci tamamlayabiliyor. Kurumlar ihtiyaç duyduklarında temsilciden imza sirkülerinin bir örneğini talep edebiliyor. Personel, imza sirkülerinin üzerindeki bilgileri gösteren fotoğraf veya ekran görüntüleri alıyor. Personel, imza sirkülerindeki imza örneği ile kimlik belgesindeki imzayı karşılaştırıyor. Personel, MERSİS üzerinde bulunan imza örneğini de bu karşılaştırmaya dahil ediyor. Personel, imza sirkülerinin noter onaylı olup olmadığını kontrol ediyor. Personel belgenin doğruluğunu, üzerindeki tarih ve yevmiye numarasını kullanarak teyit ediyor. Personel, Gelir İdaresi Başkanlığının veri tabanından da sorgulama yaparak güncel bilgileri eşleştiriyor.
Kimi etkiliyor
Bu değişiklikler sermaye piyasasında faaliyet gösteren üç temel kurum tipini doğrudan bağlıyor:
- Aracı kurumlar
- Portföy yönetim şirketleri
- Kripto varlık hizmet sağlayıcılar
Yükümlülükler ve tarihler
Tebliğ 3 Eylül 2026 tarihinde yayımlandı ve aynı gün yürürlüğe girdi. Kurumların alması gereken aksiyonlar ve son tarihler şu şekilde sıralanıyor:
| Yükümlü | Yükümlülük | Son Tarih |
|---|---|---|
| Aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, kripto varlık hizmet sağlayıcılar | Uzaktan kimlik tespitiyle edinilen müşterilerin bilgilerini MASAK'a bildirmek. | Takvim yılı esas alınarak her üç aylık dönemin son ayı |
| Aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, kripto varlık hizmet sağlayıcılar | Pasaportla kimlik tespiti yapılan kişinin adres bilgisini almak ve doğrulamak. | İşlem tarihinden itibaren en geç üç ay içerisinde |
| Aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, kripto varlık hizmet sağlayıcılar | Adres teyidi yapılmadan para ve kripto varlık transferine izin vermemek. | Sürekli iş ilişkisi tesisi sırasında ve sonrasında |
| Aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, kripto varlık hizmet sağlayıcılar | Tüzel kişi temsilcisinin kimlik tespiti sürecinde gerçek faydalanıcıyı ortaya çıkarmak. | Sürekli iş ilişkisi tesisi sırasında |
Uyum için adımlar
Bir uyum yöneticisinin bu tebliğe uyum sağlamak için atması gereken somut adımlar şunlardır:
- Uzaktan müşteri edinimi akışlarınızı güncelleyin. Yabancı uyruklu kişiler için NFC destekli pasaport okuma altyapısını kurun.
- Risk değerlendirme modelinizi revize edin. Pasaport ile uzaktan kimlik tespiti yapılan müşterileri yüksek risk grubuna atayan bir kural tanımlayın.
- Para transferi kontrollerini sıkılaştırın. Yüksek riskli bu hesaplara gelen transferlerin yalnızca SWIFT üzerinden yapıldığını denetleyen bir kontrol mekanizması oluşturun.
- Adres teyidi sürecini sisteme entegre edin. Yabancı müşterilerin adres teyidi tamamlanmadan işlem yapmasını engelleyen sistemsel kısıtlar koyun.
- MASAK bildirim süreçlerini planlayın. Uzaktan kimlik tespitiyle edinilen müşterilerin bilgilerini her üç ayda bir raporlayacak veri çekim sorgularını hazırlayın.
- Tüzel kişi edinim sürecini yapılandırın. MERSİS ve Ticaret Sicili Gazetesi entegrasyonlarını sağlayın.
- Gerçek faydalanıcı tespit senaryolarını güncelleyin. Gerçek faydalanıcı tespit edilemediğinde süreci otomatik durduran iş kuralları yazın.
- Görüntülü görüşme senaryolarını eğitin. Müşteri temsilcilerine pasaportla uzaktan kimlik tespiti konusunda özel eğitim verin.
- Müşteri temsilcisi ekranlarını güncelleyin. Personelin imza sirkülerini sisteme yükleyebileceği ve MERSİS verileriyle karşılaştırabileceği arayüzler tasarlayın.
- İç denetim planınızı revize edin. Yeni tebliğle gelen adres teyidi ve SWIFT kontrolü gibi kısıtların sistemde doğru çalışıp çalışmadığını test edin.
- Müşteri iletişim süreçlerini iyileştirin. Adres teyidi eksik olan yabancı müşterilere otomatik hatırlatma mesajları gönderen bir akış kurun.
Truvalı notu
Truvalı, aklama ile mücadele, müşteri tanıma ve işlem izlemeyi tek platformda toplayan bir uyum yazılımıdır. Türkiye'de bu üç alanı bugün üç ayrı tedarikçiden alan ekipler, tek bir müşteriyi değerlendirmek için ayrı uygulamalar arasında geziniyor. Truvalı bu akışı tek yerde birleştirir; risk skorlama ve vaka yönetimi de aynı platformun parçasıdır.
Kaynaklar
- https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/09/20260903-3.htm
Sorumluluk reddi
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Yükümlülüklerinizin kapsamı kurumunuzun faaliyet iznine ve iş modeline göre değişir; bağlayıcı bir değerlendirme için mevzuatın güncel metnine ve hukuk danışmanınıza başvurun.